Spirytyzm: siostry Fox, seanse i Houdini, który demaskował media
W XIX wieku rozmowy z duchami stały się modą salonów od Nowego Jorku po Warszawę. Historia spirytyzmu to opowieść o tęsknocie, wierze, nauce i kilku słynnych oszustwach.
Redakcja Ezostylii · fakty sprawdzone w źródłach · aktualizacja 30.10.2026
Stukanie w Hydesville
W marcu 1848 roku w domu w Hydesville w stanie Nowy Jork siostry Margaret i Kate Fox ogłosiły, że porozumiewają się z duchem za pomocą stukania. Sprawa zrobiła się głośna, siostry zaczęły dawać publiczne pokazy, a w ślad za nimi pojawiły się tysiące mediów.
W 1888 roku Margaret Fox publicznie przyznała, że dźwięki wydawały, strzelając stawami palców stóp, i zademonstrowała to na scenie. Później próbowała to odwołać, ale ruch spirytystyczny był już ogromny.
Spirytyzm jako religia
We Francji Allan Kardec wydał w 1857 roku „Księgę duchów”, w której z odpowiedzi rzekomo udzielanych przez duchy złożył całą naukę o duszy, reinkarnacji i moralnym rozwoju. Jego spirytyzm do dziś ma miliony wyznawców, zwłaszcza w Brazylii.
Seanse, ektoplazma i nauka
Na seansach stoliki wirowały, pojawiały się głosy i biała „ektoplazma”. Wielu naukowców, w tym fizycy i lekarze, uczestniczyło w nich, by sprawdzić te zjawiska. Powstały towarzystwa badań psychicznych, a w latach dwudziestych XX wieku w Paryżu badano także media z Warszawy. Wiele pokazów okazało się sztuczkami z gazą, ukrytymi wspólnikami i ciemnością.
Houdini kontra media
Harry Houdini, największy iluzjonista swoich czasów, po śmierci matki szczerze szukał kontaktu z nią. Gdy zobaczył, jak media wykorzystują żałobę ludzi, zaczął je demaskować, odtwarzając ich triki na scenie. Pokłócił się o to z przyjacielem, Arthurem Conanem Doyle'em, gorącym zwolennikiem spirytyzmu.
Houdini zmarł 31 października 1926 roku. Umówił się z żoną na tajny szyfr, który miał przekazać zza grobu. Przez dziesięć lat organizowała seanse w rocznicę jego śmierci, a w 1936 roku ogłosiła, że wiadomość nie nadeszła.
Lekcja z tej historii
Spirytyzm rozkwitał w czasach wojen i epidemii, gdy ludzie najbardziej tęsknili za zmarłymi. Tęsknota jest prawdziwa i godna szacunku. Dlatego warto uważać na każdego, kto obiecuje za pieniądze pewny kontakt ze zmarłym.
Czytaj dalej
Wszystkie 30 tematów znajdziesz w dziale Tajemnice życia i śmierci.
Chcesz zadać własne pytanie? Zapytaj Lunę albo wylosuj kartę dnia.
Źródła
Fox sisters, Wikipedia · Allan Kardec, Wikipedia · Harry Houdini, Wikipedia
Najczęstsze pytania
Kiedy powstał spirytyzm?
Za początek ruchu uważa się marzec 1848 roku i pokazy sióstr Fox w Hydesville w stanie Nowy Jork.
Czy siostry Fox przyznały się do oszustwa?
Tak. W 1888 roku Margaret Fox publicznie wyznała, że dźwięki wydawały stawy palców, choć później próbowała to odwołać.