Życie po śmierci: co mówią religie, filozofia i nauka

Najstarsze ślady wiary w zaświaty

Ludzie chowali swoich zmarłych z darami na długo przed powstaniem pisma. Groby z ozdobami, narzędziami i ochrą odnajdywane w Europie i Azji pokazują, że już dziesiątki tysięcy lat temu śmierć traktowano jak przejście, a nie zwykły koniec.

Starożytni Egipcjanie zbudowali wokół tej wiary całą cywilizację: piramidy, mumifikację i teksty, które miały przeprowadzić duszę przez sąd w zaświatach. Mezopotamczycy wyobrażali sobie z kolei ponurą krainę cieni, z której nie ma powrotu.

Odpowiedzi wielkich religii

• Chrześcijaństwo: nieśmiertelna dusza, sąd, niebo, piekło i (w katolicyzmie) czyściec, a na końcu czasów zmartwychwstanie ciał.
• Islam: po śmierci czas oczekiwania w grobie (barzach), potem Dzień Sądu, raj (Dżanna) albo piekło (Dżahannam).
• Judaizm: Biblia hebrajska mówi o Szeolu, krainie zmarłych; późniejsza tradycja rozwinęła wiarę w przyszły świat (olam ha-ba) i zmartwychwstanie.
• Hinduizm: wędrówka duszy (atman) przez kolejne wcielenia, zależnie od karmy, aż do wyzwolenia (moksza).
• Buddyzm: odrodzenie bez stałego „ja”; celem jest wyjście z koła narodzin i śmierci, czyli nirwana.

Filozofowie o duszy i śmierci

Platon w „Fedonie” opisuje ostatnie godziny Sokratesa, który spokojnie przekonuje uczniów, że dusza jest nieśmiertelna. Epikur odpowiadał przeciwnie: „Śmierć nas nie dotyczy, bo gdy jesteśmy, nie ma śmierci, a gdy jest śmierć, nas już nie ma”.

Kartezjusz rozdzielił duszę i ciało na dwie różne substancje, a współczesna filozofia umysłu wciąż spiera się, czy świadomość da się w pełni wyjaśnić pracą mózgu.

Co bada nauka

Nauka nie potrafi sprawdzić, co dzieje się po ostatecznej śmierci mózgu. Bada natomiast relacje osób, które przeżyły zatrzymanie krążenia. W holenderskim badaniu Pima van Lommela, opublikowanym w „The Lancet” w 2001 roku, 18% z 344 reanimowanych pacjentów opisało doświadczenie z pogranicza śmierci.

Dla jednych to dowód, że świadomość może istnieć poza mózgiem, dla innych skutek niedotlenienia i chemii umierającego mózgu. Uczciwa odpowiedź brzmi: tego jeszcze nie wiemy.

Dlaczego to pytanie jest ważne dla żywych

Psychologowie zauważają, że rozmowa o śmierci często pomaga lepiej żyć: ustalić, co jest ważne, pogodzić się z bliskimi, przestać odkładać życie na później. Tak rozumiane memento mori to nie straszenie, tylko przypomnienie o wartości czasu.

Czytaj dalej

Wszystkie 30 tematów znajdziesz w dziale Tajemnice życia i śmierci.

Chcesz zadać własne pytanie? Zapytaj Lunę albo wylosuj kartę dnia.

Źródła

van Lommel i in., The Lancet 2001 (EurekAlert) · Afterlife, Wikipedia

Najczęstsze pytania

Czy nauka udowodniła życie po śmierci?

Nie. Badania nad doświadczeniami z pogranicza śmierci pokazują, że wiele osób po reanimacji pamięta niezwykłe przeżycia, ale nie rozstrzygają, czy świadomość trwa po śmierci mózgu.

Która religia wierzy w reinkarnację?

Przede wszystkim hinduizm, buddyzm, dżinizm i sikhizm, a także druzowie i niektóre nurty kabały oraz wierzeń ludowych.