Upiory, strzygi i „wampirzy” grób z Pnia
Zanim powstał Drakula, Słowianie bali się własnych upiorów. Archeolodzy wciąż znajdują groby, które pokazują, jak bardzo ten lęk był prawdziwy.
Redakcja Ezostylii · fakty sprawdzone w źródłach · aktualizacja 30.10.2026
Upiór i strzyga
Upiór to w wierzeniach zmarły, który wychodzi z grobu i szkodzi żywym: wysysa krew, sprowadza choroby, dusi we śnie. Strzyga to istota pokrewna; mówiono, że rodzą się nimi ludzie z dwiema duszami albo z dwoma rzędami zębów i że po śmierci jedna z dusz nie chce odejść.
Za kandydatów na upiory uznawano zwłaszcza tych, którzy zmarli nagle, samobójczo, bez sakramentów, a także ludzi „innych”: obcych, samotnych, odmieńców.
Jak „zabezpieczano” zmarłych
Ludowe praktyki miały zatrzymać zmarłego w grobie: chowanie twarzą do ziemi, przebijanie kołkiem, kładzenie kamieni na ciele, sypanie maku do trumny (upiór musiał liczyć ziarenka), a nawet sierp przy szyi, który miał odciąć głowę, gdyby zmarły chciał wstać.
Grób z Pnia
W sierpniu 2022 roku archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, pod kierunkiem prof. Dariusza Polińskiego, odkryli we wsi Pień pod Bydgoszczą siedemnastowieczny grób młodej kobiety w wieku około 17–21 lat. Na jej szyi leżał żelazny sierp, a na dużym palcu lewej stopy zapięto kłódkę. Badacze uznali to za praktyki chroniące przed powrotem zmarłej.
Późniejsze badania wskazały, że kobieta była prawdopodobnie chora, a według części analiz mogła pochodzić spoza okolicy. Naukowcy odtworzyli nawet jej twarz. Ta historia pokazuje, jak lęk przed upiorami dotykał najsłabszych i najbardziej obcych.
Od strzygi do Drakuli
Wiadomości o „wampirach” z Europy Środkowej i Bałkanów w XVIII wieku zelektryzowały Zachód. Sto lat później Bram Stoker napisał „Drakulę” (1897), łącząc ludowe upiory z postacią arystokraty z Transylwanii. Tak lęk dawnych wsi stał się jednym z największych mitów popkultury.
Czytaj dalej
Wszystkie 30 tematów znajdziesz w dziale Tajemnice życia i śmierci.
Chcesz zadać własne pytanie? Zapytaj Lunę albo wylosuj kartę dnia.
Źródła
The Past: 17th-century ‘vampire’ burial in Poland · Archaeology: padlocked ‘vampire’ died from illness
Najczęstsze pytania
Czym różni się upiór od strzygi?
W wierzeniach słowiańskich upiór to zmarły wychodzący z grobu, by szkodzić żywym, a strzyga to istota, która według ludowych opowieści rodziła się z dwiema duszami lub dwoma rzędami zębów.
Co znaleziono w Pniu w 2022 roku?
Siedemnastowieczny grób młodej kobiety z sierpem na szyi i kłódką na palcu stopy, uznany przez archeologów z UMK za pochówek antywampiryczny.