Przewodnicy dusz: Hermes, Anubis, Charon, walkirie i Marzanna
W niemal każdej kulturze zmarły nie idzie w zaświaty sam. Ktoś go prowadzi, przewozi albo po niego przychodzi. Grecy nazywali takie postacie psychopompami.
Redakcja Ezostylii · fakty sprawdzone w źródłach · aktualizacja 30.10.2026
Hermes i Anubis
Greckie słowo psychopompos znaczy „przewodnik dusz”. Tę rolę pełnił Hermes, posłaniec bogów, który ze złotą laską prowadził dusze do Hadesu. W Egipcie podobne zadanie miał Anubis z głową szakala: opiekował się balsamowaniem, prowadził zmarłego na sąd i ważył jego serce.
Charon i obol
Charon przewoził dusze przez rzekę Styks. Grecy wkładali zmarłemu do ust drobną monetę, obol, jako zapłatę za przeprawę. Archeolodzy znajdują takie monety w grobach także poza Grecją, a zwyczaj kładzenia pieniążka do trumny przetrwał w niektórych regionach Europy, również w Polsce, aż do XX wieku.
Walkirie i anioły
W mitologii nordyckiej walkirie wybierały poległych na polu bitwy i zabierały ich do Valhalli. W tradycji islamskiej i żydowskiej pojawia się anioł śmierci, w islamie nazywany Azraelem, który oddziela duszę od ciała. W chrześcijańskiej ikonografii dusze do nieba prowadzi archanioł Michał.
Ptaki i zwierzęta
Wiele ludów wierzyło, że śmierć zapowiadają albo duszę zabierają ptaki: sowa, puszczyk, kruk, kukułka. W Polsce mówiono, że pohukiwanie puszczyka pod oknem chorego wróży śmierć. Zwierzęta przewodniki to także psy, od Cerbera po psa Xolotla u Azteków.
Marzanna i Śmierć z kosą
Marzanna (Morana) to słowiańska bogini zimy i śmierci. Do dziś w pierwszy dzień wiosny topi się jej słomianą kukłę, żegnając zimę. Postać kościotrupa z kosą, Śmierci, upowszechniła się w Europie w późnym średniowieczu, w czasach wielkich epidemii, i wróciła w polskiej literaturze, na przykład w piętnastowiecznej „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”.
Czytaj dalej
Wszystkie 30 tematów znajdziesz w dziale Tajemnice życia i śmierci.
Chcesz zadać własne pytanie? Zapytaj Lunę albo wylosuj kartę dnia.
Źródła
Najczęstsze pytania
Co znaczy psychopomp?
Z greckiego psychopompos, „przewodnik dusz”: postać mitologiczna, która prowadzi zmarłych w zaświaty, na przykład Hermes, Anubis czy walkirie.
Po co Grecy dawali zmarłym monetę?
Obol był zapłatą dla Charona za przewiezienie duszy przez rzekę Styks do Hadesu.