Dawne polskie zwyczaje pogrzebowe: lustra, zegary i pusta noc

Gdy ktoś umierał

Umierającemu dawano do rąk gromnicę, poświęconą świecę, która miała odpędzić złe moce. Otwierano okno albo drzwi, by dusza mogła łatwo wylecieć. Mówiono, że trudne konanie oznacza, że dusza nie może się rozstać z ciałem albo że zmarły ma niezałatwione sprawy.

Lustra, zegary i woda

• Zasłanianie luster: by dusza nie zobaczyła się w nich i nie została uwięziona w domu, a żywi nie ujrzeli w odbiciu śmierci.
• Zatrzymywanie zegarów: w chwili śmierci czas zmarłego się kończył, a dom zatrzymywał się na znak żałoby.
• Wylewanie wody: wodę z naczyń w domu wylewano, bo wierzono, że dusza mogła się w niej obmyć.

Pusta noc

Przez noce, gdy ciało leżało w domu, sąsiedzi czuwali przy zmarłym: śpiewali pieśni, modlili się, opowiadali o nim. To była pusta noc. Czuwanie chroniło zmarłego przed złymi mocami, a rodzinę przed samotnością. Na Kaszubach i Podhalu zwyczaj przetrwał długo.

Wyprowadzenie i stypa

Trumnę wynoszono nogami do przodu, by zmarły „nie patrzył” na dom i nie wracał. Przy progu stukano nią trzykrotnie, na pożegnanie z domem. Po pogrzebie urządzano stypę, wspólny posiłek, który przywracał żywych do życia i był ostatnią ucztą ze zmarłym. Bogatsze rody wynajmowały płaczki, kobiety zawodowo opłakujące zmarłego.

Co z tego zostało

Wiele z tych zwyczajów przetrwało w łagodniejszej formie: zapalona świeca przy zdjęciu zmarłego, czarna wstążka, wspólny obiad po pogrzebie, czuwanie i różaniec. Są w nich mądrość i troska: śmierć przeżywa się razem, nie w pojedynkę.

Czytaj dalej

Wszystkie 30 tematów znajdziesz w dziale Tajemnice życia i śmierci.

Chcesz zadać własne pytanie? Zapytaj Lunę albo wylosuj kartę dnia.

Źródła

Pusta noc, Wikipedia

Najczęstsze pytania

Dlaczego po śmierci zasłania się lustra?

Według dawnych wierzeń, by dusza zmarłego nie zobaczyła się w lustrze i nie została uwięziona w domu, a żywi nie ujrzeli w odbiciu śmierci.

Co to jest pusta noc?

Czuwanie przy zmarłym w domu w noce przed pogrzebem, z modlitwą i śpiewem, w którym brali udział sąsiedzi.